محمد على حاجيلو
110
ريشه هاى تاريخى تشيع در ايران ( فارسى )
اماكن متبركه امامان معصوم توسط پادشاهان آل بويه نظير عضد الدوله « 1 » نشان از گرايش آل بويه به شيعه اثنى عشرى و سعى آنان در ترويج شعائر اين مذهب بوده است ، اما در مجموع بايد گفت كه اميران آل بويه به رغم اعتقادات شيعىشان با تسامح با مذاهب ديگر برخورد مىكردند . آل بويه در آغاز تسلط خود بر بغداد اگرچه به اظهار اعتقادات شيعى خود و ترويج شعائر شيعه پرداختند ، اما به دنبال استقرار در بغداد جز در مواردى كه رفع فتنه و شورش عام الزام كرده باشد ، در صدد منع شعائر اهل سنت و يا جلوگيرى از مخالفت آنان با عقايد رهبران مذهبى خود برنيامدند و در اينباره تعصبى از خود نشان ندادند . به قدرت رسيدن آل بويه ، بىگمان كشمكشهاى عقيدتى را كه بيش از اين به وخامت گراييده بود ، شديدتر كرد . نخستين مورد ناآرامى مذهبى ، از جمله غارت محله شيعهنشين كرخ ، در تابستان سال 338 ه ق را سنيان آغاز كردند و اين در اثناى غيبت معز الدوله از پايتخت روى داد . « 2 » خشونتهايى حتى شديدتر از اين در سال 340 و 346 ه ق نيز رخ داد . در سال 348 ه ق آشوبها ، تلفاتى فراوان به بار آورد و به محله باب الطاق ( بخشى از ساكنان اين محله شيعه بودند ) نيز سرايت كرد و آتشسوزى باعث ويرانى عظيمى شد . در سال 349 ه ق آتش اختلاف به دو سوى دجله نيز سرايت كرد . سال بعد مهلبى وزير با شدت و قاطعيت رفتار كرد و سپاهيان ديلمى را براى اشغال مراكز ناآرامى فرستاد و برخى از بزرگان هاشمى و اعضاى « احداث » - جنگجويان غير نظامى - « 3 » را به
--> ( 1 ) . عبد الكريم بن احمد بن طاوس ، فرحة الغرى ، چاپ نجف ، مطبعة الحيدريه ، بىتا ، ص 133 . ( 2 ) . عبد الحى بن عماد حنبلى ، شذرات الذهب فى اخبار من ذهب ، بيروت ، دار الاحياء التراث العربى ، بىتا ، ج 2 ، ص 379 - 376 . ( 3 ) . چوئل . ائل . كرامر ، احياى فرهنگى در عهد آل بويه ، ترجمه محمد سعيد حنايى كاشان ، تهران ، مركز نشر دانشگاهى ، 1375 ش ، ص 79 .